Kur’an’da Sözdizimsel ve Semantik Bir Olgu Olarak Mecaz-ı Aklî

Türkçe

Bu makale, Kur’an’daki mecaz-ı aklî kullanımlarını belâgata dair özellikleriyle birlikte sözdizimsel ve semantik altyapısı bulunan çok boyutlu bir olgu şeklinde tahlil etmektedir. Çalışmanın temel amacı, Kur’an’daki isnad sapmalarının arka planındaki morfolojik, sentaktik ve semantik altyapıyı çözümlemek ve ardından bu karmaşık yapıların hedef dile aktarımında karşılaşılan çeviribilimsel zorlukları ve eşdeğerlik sorunlarını tartışmaktır. Araştırma sürecinde nitel metin analizi yöntemi benimsenmiş ve klasik belâgat geleneğinin verileri, modern dilbilim ve çeviri kuramlarının ilkeleriyle harmanlanarak yorumlanmıştır. Makalenin ilk aşamasında, kelimelerin morfolojik kalıp (ṣîġa) özellikleri ile sözdizimindeki gramatikal konumlarının isnad sapmasını nasıl tetiklediği gösterilmiştir. Bu doğrultuda, etken yapılı ism-i fâil kalıbının edilgen bir anlama doğru kayması veya geçişliliği artıran if‘âl babının aracı faili merkeze alması gibi kullanımlar tahlil edilmiştir. Daha sonra, özne ve yüklem arasındaki bu sapmaların temelini oluşturan sebep-sonuç (nedensellik) bağı, mekânın kişileştirilmesi ve zamanın aktif bir eyleyiciye dönüşmesi gibi anlam ilişkileri (alâkalar) incelenmiştir. Makale, mecaz-ı aklîdeki özne-yüklem uyumsuzluğunu, “en az çaba yasası” çerçevesinde anlamı derinleştiren çok katmanlı ve önemli bir referans aktarımı olarak konumlandırmaktadır. Tüm bu tespitlerin doğal bir sonucu olarak da özellikle Arapçadan Türkçeye yapılan çevirilerde, sadece yüzeysel sözdizimine sıkı sıkıya sadık kalmanın çevirmenleri zora sokacağı ve bu durumun metinler arası anlamsal eşdeğerlik sorunlarına yol açacağı vurgulanmaktadır.