Bitlis Kırsal Mimarisinde Tarihi Dokusunu Koruyan Bir Örneklem: Arıdağ (Kultik) Somut Kültürel Mirası

OpenAlex İngilizce

Bitlis, Anadolu tarihi kentler içerisinde kadim geçmişi ve stratejik konumu ile kesintisiz bir yerleşimin izlerinin takip edilebildiği önemli bir coğrafyayı işaret etmektedir. Coğrafi özellikleri, önemli tarihi yolların kilit noktasında yer alması ve verimli toprakları ile Van Gölü Havzası tarihi kentleri içerisinde ayrıcalıklı bir öneme sahiptir. Birçok medeniyete ve inanca ait tarihi yapıların günümüze kadar ulaştığı kentte, kent merkezinden kırsala kadar birçok tarihi eser varlığını korumaktadır. Adeta şehrin geçirdiği kent fizyonomilerinin birer şahidi olan tarihi yapılar, her geçen gün sayıları artan bilimsel araştırmalar ile gün yüzüne çıkmaktadır. Bitlis kent merkezi ile yapılan kıymetli bilimsel çalışmaların sayısı bir hayli fazla ve son derece faydalıdır. Fakat Bitlis kırsalındaki bilimsel çalışmaların sayısı oldukça azdır. Oysaki kentleşme serüveninde adeta devirleri aşan bölgesel sanat üsluplarının okunmasında kırsal mimari oldukça önemlidir. Bu minvalde, Bitlis kent merkezine 19 km. mesafede bulunan Arıdağ (Kultik) köyünde titizlikle yürütülen yüzey araştırmasında daha önce tescili olmayan ve hiçbir yayına konu edilmemiş tarihi somut kültür varlıklarının tespiti yapılmıştır. Arazi çalışmasında yüce gönüllü köy halkı ile röportajlar yapılmış, tarihi yapıların ayrıntılı fotoğraf çekimleri ve çizimleri gerçekleştirilmiştir. Katalog bölümünde ayrıntıları ile yer verdiğimiz 2 köprü, 1 çeşme ve 1 cami (eski kilise) Bitlis kırsal mimarisinde orijinal tarihi dokusunu koruyan örnekler olması açısından oldukça önemlidir. Tarihsel süreç içerisinde kesintisiz bir yerleşmeye ev sahibi olan Arıdağ’da katalog bölümüne konu edilmiş anıtsal mimari eserler dışında, çok sayıda tarihi dokusunu koruyan sivil mimari örnekleri de tespit edilmiştir. Fakat sınırlılık prensibi göz önünde tutularak bu çalışmaya dâhil edilmemiştir. Çalışmanın yegâne amacı, yeni tespit edilen somut kültür varlıklarının bilimsel literatüre kazandırılmasıdır.