Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi

OpenAlex Türkçe

Bu çalışma, 1692-1834 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu’nun serhat bölgelerinden biri olan Perteğrek (Yusufeli) kazasındaki vakıf müesseselerini ve bu müesseselerdeki görevli silsilelerini konu almaktadır. Çalışmanın temel veri setini, Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıf Kayıtlar Arşivi’nde yer alan 17 adet hurufat defterinden süzülen 179 görev (cihet) kaydı oluşturmaktadır. Araştırmada, bölgenin “yurtluk-ocaklık” statüsünün vakıf sistemine yansımaları; kurumsal yapı, görevli profili, ücret politikaları ve atama gerekçeleri ekseninde analiz edilmiştir. Bulgular, Perteğrek’teki vakıf ağının %99 oranında “imam-hatip” birleşmesiyle (iltihak) karakterize olduğunu ve dinî statünün büyük oranda babadan oğula veya akrabaya intikal eden ailevi bir imtiyaza dönüştüğünü göstermektedir. Kurumsal tipoloji açısından Perteğrek; Ardanuç ve Livane örneklerinden farklı olarak müstakil medreselerden ziyade cami odaklı bir eğitim modeline sahiptir. Ayrıca, Livane kazasında görülen kiliseden camiye dönüşüm pratiklerinin Perteğrek’te izine rastlanmaması, kazanın dinî dokusunun yerel bir sosyo-politik uzlaşıyla şekillendiğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak çalışma, yerel bey aileleri ile ulema sülaleleri arasındaki sürekliliği ve merkez-taşra bürokrasisi arasındaki müzakereli ilişkiyi ortaya koyarak literatürdeki akademik boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.