TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İHRACATIN MERKEZİ ROLÜ: TODA-YAMAMOTO NEDENSELLİK BULGULARI

OpenAlex Türkçe

Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde ihracatı etkileyen temel makroekonomik değişkenler ile ihracat arasındaki nedensellik ilişkilerini Toda-Yamamoto yaklaşımı çerçevesinde incelemektedir. 1991–2024 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak ekonomik büyüme, enflasyon, faiz oranı ve döviz kuru değişkenlerinin ihracat üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Çalışmada, serilerin durağanlık özellikleri Augmented Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) testleriyle sınanmış, uygun gecikme uzunluğu bilgi kriterleri aracılığıyla belirlenmiş ve ardından Toda-Yamamoto nedensellik testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, ihracatın ekonomik büyümeyi tek yönlü olarak tetiklediğini, buna karşılık büyümenin ihracat üzerinde anlamlı bir nedensellik yaratmadığını ortaya koymaktadır. Bu sonuç, Türkiye için “ihracata dayalı büyüme hipotezini” desteklemektedir. Ayrıca, ihracat ile enflasyon, faiz oranı ve döviz kuru arasında çift yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Bu bulgular, ihracatın yalnızca büyümenin değil, aynı zamanda fiyat istikrarı, finansal maliyetler ve döviz piyasalarının da belirleyicisi olduğunu göstermektedir. Çalışma, Türkiye’de ihracatın makroekonomik göstergelerle karşılıklı bağımlılık içinde bulunduğunu ortaya koyarak literatüre özgün katkı sunmaktadır. Politika açısından, ihracatın sürdürülebilirliği için makroekonomik istikrarın sağlanması, kur dalgalanmalarına karşı finansal araçların geliştirilmesi ve ihracatın yapısal çeşitliliğinin artırılması önem arz etmektedir. Sonuç olarak, Türkiye’de ihracat büyümenin öncü faktörü olmakla birlikte, enflasyon, faiz oranı ve döviz kuru ile karşılıklı etkileşimler içinde bulunmakta; bu durum politika yapıcılar için bütüncül ve eşgüdümlü stratejilerin gerekliliğine işaret etmektedir.