“Çocuğum Benden Sonra Ne Olacak?”: Özel Gereksinimli Çocuk Ebeveynlerinde Yüksek Ölüm Kaygısı ve Belirleyicileri

OpenAlex Türkçe

Bu araştırmada, özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin ölüm kaygısı düzeyleri ile çeşitli sosyo-demografik değişkenler arasındaki ilişkiler incelenmiş, ölüm kaygısının bireysel, ailesel ve toplumsal koşullar çerçevesinde nasıl farklılaştığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmanın verileri, Van ilinin Erciş ve Muradiye ilçelerinde yaşayan ve özel gereksinimli çocuğa sahip 382 ebeveynden elde edilmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu ile Thorson-Powell Ölüm Kaygısı Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler öncelikle normallik analizlerine tabi tutulmuş, verilerin normal dağılım göstermemesi nedeniyle analizlerde parametrik olmayan Mann–Whitney U ve Kruskal–Wallis H testlerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları; ebeveynin anne ya da baba olması, özel gereksinimli çocuğun cinsiyeti, aile yapısı, gelir–gider dengesi, yararlanılan sosyal destek türleri ve ebeveynlerin eğitim düzeyine göre ölüm kaygısı düzeylerinin anlamlı biçimde farklılaştığını göstermiştir. Özellikle babalarda, özel gereksinimli çocuğun erkek olduğu durumlarda, eşiyle birlikte yaşamayan ebeveynlerde, eğitim düzeyi daha yüksek olan bireylerde ve yalnızca engelli maaşı desteğinden yararlanan ebeveynlerde ölüm kaygısının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerde ölüm kaygısının yalnızca bireysel bir yaşantı olmadığını; ekonomik, sosyal ve ailesel koşulların kesişiminde ortaya çıkan çok boyutlu bir deneyim olduğunu göstermektedir. Ölüm kaygısı, ebeveynlerin yalnızca kendi yaşamlarına ilişkin endişelerinden değil, aynı zamanda çocuklarının geleceğinin güvence altında olup olmadığına dair belirsizliklerden de beslenmektedir. Bu bağlamda, ebeveynlerin yaşadığı kaygının azaltılmasına yönelik müdahalelerin yalnızca bireysel psikolojik desteklerle sınırlı kalmaması; aile içi uyumu güçlendiren, sosyal destek ağlarını genişleten ve çocukların geleceğine yönelik güvence sağlayan sosyal politika uygulamalarıyla desteklenmesi gerekmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, ölüm kaygısının bireysel faktörlerin yanı sıra aile yapısı, toplumsal koşullar ve sosyal destek mekanizmalarıyla yakından ilişkili olduğunu ortaya koymakta; ebeveynlerin yaşadığı ölüm kaygısını azaltmaya yönelik psikososyal müdahalelerin ve sosyal politika düzenlemelerinin önemine dikkat çekmektedir.