Sosyal Bilimlerde Yapay Zekâ Literatürünün Haritalanması: Kavramsal ve Tematik Eğilimlere Yönelik Bibliyometrik Bir Analiz (2015–2025)

OpenAlex Türkçe

Bu çalışma, yapay zekânın sosyal bilimler literatüründeki kavramsal ve tematik dönüşümünü incelemek amacıyla 2015–2025 yılları arasında Web of Science veri tabanında yayımlanan akademik yayınları bibliyometrik yöntemlerle analiz etmektedir. 29 Mayıs 2025 tarihinde indirilen ve filtreleme sonrası 7.693 kayıttan oluşan veri seti, İngilizce makale ve derlemeleri kapsamaktadır. Çalışma, performans analizleri, bilimsel haritalama teknikleri ve metin temelli analizleri bütünleştiren çok katmanlı bir çerçeveye dayanmaktadır. Analiz öncesinde veri setindeki yinelenen kayıtlar temizlenmiş; terim varyasyonlarını azaltmak amacıyla thesaurus ve stopword temelli terim normalizasyonu uygulanmıştır. Bu kapsamda yayın eğilimleri ve atıf yapısı; anahtar kelime eş-görünüm ağları, çoklu uyum analizi (MCA), tematik harita, tematik evrim ve N-gram analizleri kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca yazar, kurum ve ülke düzeyinde iş birliği ağları ile three-field plot analizi gerçekleştirilmiştir. Analizler, Bibliometrix (Biblioshiny) aracılığıyla yürütülmüş; veri seti 2015–2020 ve 2021–2025 olmak üzere iki alt döneme ayrılarak literatürdeki zamansal dönüşüm karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, anahtar kelime ve tematik yapı analizlerinde farklı minimum frekans eşikleri kullanılarak bulguların parametre duyarlılığı test edilmiştir. Bulguların dış geçerliliği Scopus veri tabanı üzerinden sınırlı bir doğrulama analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular, yapay zekâ temalı sosyal bilim araştırmalarının özellikle 2020 sonrasında belirgin bir ivme kazandığını ve literatürün yalnızca nicel olarak genişlemekle kalmayıp kavramsal ve tematik açıdan da derinleştiğini göstermektedir. Ayrıca teknik odaklı yaklaşımların zamanla etik yönetişim, algoritmik karar alma ve toplumsal etki temalarıyla bütünleştiği ortaya konulmuştur. Sonuç olarak bu çalışma, yapay zekâ temalı sosyal bilim literatürünün teknik araç odaklı bir alandan etik, yönetişim ve toplumsal etkileri merkeze alan disiplinlerarası bir araştırma alanına evrildiğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, literatürün entelektüel yapısını ve zamansal dönüşümünü çok katmanlı analizlerle haritalandırarak alan yazına metodolojik ve kavramsal açıdan özgün katkılar sunmakta; buna ek olarak gelecekteki araştırmalar için değer odaklı algoritmalar, kültürel bağlamlar ve yönetişim çerçevelerine yönelik yeni araştırma gündemleri önermektedir.