Muhammed Bahît el-Mutî‘î’nin Hayat Hikâyesi ve Kur’ân İktibâsların Mâhiyetine Dair Hüsnü’l-beyân fî izâleti ba‘di şübehin veradet ‘ale’l-Kur’ân İsimli Risâlesinin Tahlili

OpenAlex Türkçe

Kur’ân’ın bütünlüğünde serdedilen ilâhî iktibâsların mâhiyetine dair kaleme alınan ilk müstakil telif, Emîr Muhammed b. İsmâ‘îl es-San‘ânî’nin el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân isimli risâlesidir. Konuyla ilgili ikinci telif, bu makalede incelemeye konu edilen Muhammed Bahît el-Muti‘î’nin Hüsnü’l-beyân fî izâleti ba‘di şübehin veradet ‘ale’l-Kur’ân adlı eseridir. Bahît, son devir Osmanlı âlimlerinden olup Ehl-i sünnet ilim geleneğini harmanlayarak inceleyen, başta tefsir, fıkıh ve kelam olmak üzere birçok alanda toplamda otuz iki eser kaleme alarak muhtelif disiplinlerde ilmî rüştünü ispatlayan, ayrıca sekiz sene Mısır baş müftülüğü görevinde bulunan bir âlimdir. Kur’ân’ın anlatımında en fazla başvurulan üslûplarından biri olan “kâle” sîğasında Hz. Yakûb’a isnat edilen bir ilâhî iktibâsın aidiyetine dair kendisine yöneltilen sorudan hareketle bu risâleyi kaleme aldığını belirtmekte ve kelâm-ı mahkînin neliği meselesini soru-cevap usûlüyle muhtasar bir sunumla irdelemektedir. Birtakım ufuk açıcı değerlendirmeler içeren bu eserin herhangi bir akademik çalışmaya konu edilmediği müşâhede edilmektedir. Bu çalışmada, ilk olarak Bahît’in hayat hikâyesi incelenmekte, akabinde ilgili risâlede ilâhî iktibâsların mâhiyetine dair Bahît’in serdettiği konular ayrı başlıklar altında ele alınmakta, istidlâlde bulunduğu deliller önermelere dönüştürülmekte ve değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.