Aldım, Sattım, Battım: Tanzimat Dönemi Mizah Basınında Galata Borsası ve Osmanlı Toplumu (1870-1877)

İngilizce (OpenAlex)

Osmanlı toplumu borsa ile 19. yüzyılın ilk yarısında tanışmasına karşın borsanın toplumun her kesimine yayılması 1870 yılı sonrasında gerçekleşmiştir. Aynı yıl doğan Türkçe mizah basını da toplumun bu yeni yatırım mecrasını yakından takip etmiştir. Bu çalışma, 1870-1877 yıllarını kapsayan Türk Mizah Basınının ilk evresi olan Tanzimat dönemi mizah basınının borsayı tanımlama biçiminden hareket ederek toplumun borsaya yaklaşımını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede 1870-1877 yılları arasında yayımlanan Türkçe mizah dergileri temel veri kaynağı olarak kullanılmış ve analiz birimi olarak belirlenen borsa ile ilişkili metin ve görsel malzeme içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda Türkçe mizah basınının borsayı oyuncu, aracı ve günlük gazeteler olmak üzere üç unsur üzerinden tanımladığı görülmüştür. Bu unsurlar arasında “oyuncu” olgusu ön plana çıkmaktadır. Borsa oyuncusunu tanımlayan genel kavram ise ekonomik bilinçten yoksun olma halidir. Bu durum küçük sermaye sahibi borsa oyuncusunun borsayı “zahmetsiz kazanç kapısı” olarak tanımlamasına yol açmıştır. Türkçe mizah basınının borsaya ilişkin ortaya koyduğu tanımlamaların toplumsal hayatta karşılığının bulunduğunu, 1875 yılında kamuoyuna yansıyan Osmanlı Devleti Şire Şehbenderi Akselos Efendi ile Tramvay Şirketi Yönetim Kurulu Başkanı Constantin Karapanos arasındaki dava ortaya koymuştur.