Zikzak: Bir Ortaçağ Motifinin Anadolu Yansımaları

Türkçe

Öz: Zikzak, mimari ve el sanatları alanında binlerce yıldır uygulanmıĢ ve Anadolu"nun mimari süsleme dağarcığında da taĢ, tuğla ve freskolarda tercih edilmiĢtir.Antikçağdan bu yana mimaride bir süsleme ögesi olarak kullanılıyor olmasına karĢın, motifin kemer ve çevresinde bir bezeme ögesi olarak yaygın hale gelmesi özellikle Ortaçağ"da baĢlamaktadır.Avrupa ve Ortadoğu"da uygulanmıĢ zikzak örneklerinin incelendiği çalıĢmalarda Anadolu örneklerinin eksikliği, söz konusu süslemenin rotasının yorumlanmasında bir takım eksikliklere sebep olmaktadır.Bu bağlamda bu çalıĢmada Anadolu"da uygulanan zikzak örneklerinin kronolojisinin ortaya çıkarılması ve yayılım alanlarının gözden geçirilmesi amaç-lanmıĢtır.Bu noktadan hareketle, öncelikle zikzak örgesinin mimari süsleme programı kapsamındaki çeĢitlemeleri chevron, testere dişi ve zikzak terimleriyle tanımlanmaktadır.Ardından bu zikzak süsleme çeĢitlemelerinin kemer ve çevresindeki Anadolu mimarisi uygulamaları sırasıyla Geç Antikçağ, Doğu Roma, Anadolu Selçuklu ve Beylikler dönemi örnekleri kapsamında incelenmekte; kronoloji temel alınarak Ortadoğu ve Avrupa örnekleri ile bağlantıları kurulmaktadır.Bu çalıĢmada, söz konusu süslemenin mimarideki uygulamalarının dıĢ kaynaklı olduğu; diğer bir deyiĢle Anadolu"nun bu motife kaynaklık etmediği ileri sürülmektedir.