Büyük Hanefî Âlimi Kadı Sâid’in Gazneli ve Selçuklu Devleti’ndeki Dinî ve Siyasî Rolü

OpenAlex Türkçe

Kadı Sâid, Gazneli Mahmud ve Sultan Mesud döneminde Nîşâbur bölgesinin dinî ve siyasî liderliğini üstlenen büyük Hanefî âlimi, Sâidî ailesinin reisi ve genel olarak Horasan bölgesi Hanefîlerinin temsilcisi olmuştur. Kadı Sâid, ilmî, siyasî kabiliyeti ve feraseti sayesinde Gazneli Mahmud’un gözüne girmiş, onun saygı ve sevgisini kazanmış, Gazneli şehzadeleri Sultan Mesud ile Sultan Muhammed’in eğitimiyle görevlendirilmiştir. Gazneli Devlet’inde giderek yetkisi ve şöhreti artan Kadı Sâid, Gazneli Devleti açısından stratejik bir konuma sahip olan Nîşâbur kadılığına, daha sonra Sultan ile halk arasında bir köprü görevi görecek, bölgenin yerel yönetimini kontrol eden Nîşâbur Reisliğine getirilmiştir. Serahs yenilgisinden sonra Nîşâbur’un Selçuklu hâkimiyetine geçişinde önemli rol üstlenmiş, şehrin yağma ve kıtale uğramadan el değiştirmesini sağlamıştır. Nîşâbur halkına karşı kendisini sorumlu hisseden Kadı Sâid, Gazneli Devleti’ndeki tüm dinî ve siyasî gelişmeleri yakından takip etmiş, daima Sultan Mahmud’la bilgi paylaşımında bulunmuştur. Kadı Sâid ve ailesi Gazneli ve Selçuklu Devleti’nin diplomatik faaliyetlerinde de görev almışlardır. Kadı Sâid, Kerrâmîlerin lideri ve dönemin Nîşâbur Reisi Üstad Ebu Bekir’in tecsîm ve teşbih itikadında olduğunu açığa çıkarmış, böylece Kerrâmîlerin, Gazneli coğrafyasındaki etki ve nüfuzunun azalmasını sağlamıştır. Ayrıca Kadı Sâid, Nîşâbur’a hâkim olan Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey’e düşüncelerini çekinmeden dile getirmiş, kendisinin de Allah’tan korkarak adil davranması gerektiğini söyleyerek şehrin Selçuklu hâkimiyetine geçişi sürecinde dinî ve siyasî yönden önemli görevler üstlenmiştir.