Hadis Metinleri Üzerine Söylem Analizi Çalışması: Ebû Zerr Hadisi Örneği

OpenAlex Türkçe

Bu araştırma, Ebû Zerr el-Gıfârî'den rivayet edilen Kelime-i Tevhîd hadisini Norman Fairclough'un eleştirel söylem analizi çerçevesine göre incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen benimsenmiş; veriler Buhârî ve Müslim'in el-Câmiü's-Sahîh adlı eserlerinden elde edilmiştir. Hadis metni, Fairclough'un beş basamaklı analiz çerçevesine (sosyal probleme odaklanma, problemin sosyal düzenle bağlantısı, sosyal düzenin probleme ihtiyacı, muhtemel çözüm yolları ve eleştirel yansıma) göre sistematik biçimde çözümlenmiştir. Analiz sonucunda hadisin, yapısal düzeyde tevhîd–kurtuluş denklemini kurduğu; etkileşimsel düzeyde Hz. Peygamber ile Ebû Zerr arasındaki pedagojik ilişkiyi yansıttığı; söylemler arası düzeyde Haricî, Mürciî ve Ehl-i Sünnet kelâm tartışmalarının merkezinde yer aldığı; dilbilimsel düzeyde tekrar ve vurgu yoluyla anlam pekiştirmesi sağladığı; semiyotik düzeyde ise tevhîdi kurtuluşun sembolüne dönüştürerek günahkâr mümin için umut kapısı açtığı tespit edilmiştir. Araştırma, söylem analizi yönteminin hadis metinlerinin anlaşılmasına yeni bir perspektif sunabileceğini ortaya koymakta ve bu alanda yapılacak çalışmalara metodolojik bir katkı sağlamayı hedeflemektedir.