Kur’an ve Sünnet Bağlamında Duygu Kontrolü: Öfke ve Sevgi Örneği

OpenAlex Türkçe

Bu çalışma, insanın duygu dünyasının dinî ve ahlâkî gelişim üzerindeki belirleyici rolünden hareketle duygu kontrolü meselesini Kur’an ve sünnet perspektifinden ele almaktadır. Duygular, fıtrî olmakla birlikte, kontrol edilemediklerinde bireysel ve toplumsal açıdan önemli sorunlar oluşturabilmektedir. Bu nedenle duyguların yönetilmesi, yalnızca psikolojik bir beceri değil; aynı zamanda dinî, ahlâkî ve sosyal bir sorumluluk olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, duygu kontrolünün yıkıcı eğilimleri sınırlandırma ve yapıcı eğilimleri tahkim etme işlevini bütüncül biçimde analiz etmek amacıyla, olumsuz duygular arasından öfke ve olumlu duygular arasından sevgi ile sınırlandırılmıştır. Araştırmanın temel amacı, Kur’an ve sünnette duygu kontrolüne dair ortaya konan ilke, tavsiye ve örnekleri tespit etmek; bunların bireyin içsel mekanizmaları olan bilinç, şuur ve takva üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve betimsel analiz kullanılmıştır. Kur’an ayetleri ve hadis rivayetleri temel kaynak olarak ele alınmış; tefsir, hadis ve İslâm ahlak düşünce literatürü ile çağdaş psikoloji çalışmaları incelenmiştir. Araştırma sonucunda, İslâm’ın duyguları bütünüyle yok etmeyi değil, onları dengelemeyi ve doğru yönlendirmeyi hedeflediği görülmüştür. Kur’an ve sünnette öfkenin bastırılmasından ziyade kontrol altına alınması; affetme, sabır ve adalet gibi erdemlerle olumlu yöne dönüştürülmesi teşvik edilmektedir. Dua, ibadet ve davranış temelli alınacak tedbirler, öfke kontrolünde etkili araçlar olarak öne çıkmaktadır. Sevgi duygusu, doğru yönlendirildiğinde insanı kemale ulaştıran bir güç olmakla birlikte, aşırı hâle geldiğinde itikâdî sapmalara yol açabilmektedir. Bu nedenle Kur’an, sevginin Allah merkezli bir hiyerarşi içinde düzenlenmesini önermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, duygu kontrolünün İslâm düşüncesinde bireysel erdemin yanı sıra toplumsal huzurun da temel unsurlarından biri olduğunu ortaya koymakta; öfke ve sevgi örnekleri üzerinden Kur’an ve sünnetin sunduğu duygu eğitimi anlayışını bütüncül bir çerçevede analiz ederek literatüre özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.