Türkiye'nin Doğrudan Yabancı Yatırımları, Dış Ticareti ve Ekonomik Büyümesi Üzerine Bir Eşbütünleşme Çalışması (1970-2023)

OpenAlex Türkçe

Bu çalışma, Türkiye’nin 1970-2023 dönemine dair doğrudan yabancı yatırımlar (DYY), dış ticaret (ithalat ve ihracat) ve ekonomik büyümesi arasındaki uzun dönemli ilişkileri incelemektedir. Değişkenler arasındaki ilişkiye dair giriş bölümünün ardından literatürde 4 değişkenin ilişkisinin incelendiği çalışmaların bir kısmına yer verilmiştir. Ardından metodoloji bölümünde ilk olarak verilerin durağanlığı ADF ve PP birim kök testleriyle sınanmış, değişkenlerin birinci farktan durağan oldukları belirlenmiştir. Ardından Johansen eşbütünleşme testi kullanmak için uygun gecikme uzunluğu tespit edilmiş, ters köklerin birim çember içindeki konumları sunulmuş ve bu ters köklere ait sayısal veriler VAR durağanlık koşul kontrolü altında sunulmuştur. Gerekli ön testlerin ardından değişkenler arası uzun dönemli ilişkilerin varlığı Johansen eşbütünleşme testi ile gerçekleştirilmiştir. İz (Trace) istatistik değerleri ve tablosuna göre değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi testpit edilmiş ve devamında FMOLS tahmincisi ile değişkenlerin ilişkisi ve bu ilişkiye yönelik katsayılar tahmin edilmiştir. Yapılan katsayı tahminlerinin sonuçlarına göre DYY’nin ekonomik büyüme ve ihracat üzerinde pozitif etkisi bulunduğu, büyüme ve ihracatın da aynı şekilde DYY’yi olumlu şekilde etkilediği saptanmıştır. İthalatın büyüme ve ihracat üzerinde, büyüme ve ihracatın da ithalat üzerinde anlamlı etkileri sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar, Türkiye’nin DYY gelirlerinin, ekonomik büyümeye katkı sağladığı ve ihracat ile çift yönlü etkileşimde olduğunu göstermektedir. Sonuçlara dair öneriler ise yatırım ortamının iyileştirilmesi, yabancı yatırımların ihracat odaklı olması, ithalata olan bağlılığın azaltılması ve yerli üretimin teşvik edilmesi olarak sıralanmıştır. Anahtar Kelimeler: Doğrudan Yabancı Yatırımlar, Ekonomik Büyüme, Dış Ticaret, Zaman Serisi Analizi