Kamulaştırma Usulünde Sebep Unsuru

Türkçe

Mülkiyet hakkı bugünkü anlayışta sosyal fonksiyonu ölçüsünde kabul edilen, kamu yararının gerekli kıldığı durum larda sınırlandırılabilen bir kamu hürriyetidir. Mülkiyet hakkı hukuk sisteminin çizdiği sınırlara uygun olarak farklı şekillerde sınırlandırılabilir. Sınırlama türleri arasında kamulaştırma, mülkiyet hakkının malike sağladığı yetkileri ciddi şekilde sınırlaması ya da ortadan kaldırması ve idari makamlarca olağan dönemlerde idari işlem formatında tesis edilmesi nedeniyle özel bir yere sahiptir. Kamulaştırma bu özellikleri nedeniyle 1982 Anayasası’nda ayrı bir maddede düzenlenmiştir. Bu şekilde düzenlemenin bir amacı kamulaştırmanın mülkiyet hakkının özüne yönelen bir müdahale olması ile ilgilidir. Kamulaştırmanın mülkiyet hakkının özüne dokunmadan tesis edilebilmesi, anayasamızda mülkiyet hakkının sosyal fonksiyonu ile tanınmış bir hak olması ile ilgilidir. Bu özel işlemin ve usulün temelinde anayasada “kamu yararının gerektirdiği haller”, Kamulaştırma Kanunu’nda ise “yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüsle rinin yürütülmesi için gerekli olan” şeklinde ifade edilen sebep unsuru yer alır. Bu sistemde kişilerin mülkiyetinden yoksun bırakılması ancak kamusal ihtiyacın mülkiyetten yoksun bırakmayı haklı kılması ile meşrulaştırılabilir. Dola yısıyla bu konuda yapılacak değerlendirmenin ve denetimin önemi artar. Gerek Anayasada gerekse Kamulaştırma Kanunu’nda kamulaştırmanın sebep unsurunu ifade etmek üzere soyut ve belirsiz kavramlar kullanılmıştır. Sebep unsurunun mülkiyet hakkı ile ilişkisi, kamulaştırma işlemindeki ve usulündeki etkileri dikkate alındığında bu unsura yönelik yargısal denetimin önemi görülür. Bu sebeple makaledeki temel mesele, sebep unsurunun önemini göstermek, ilk aşamadan son aşamaya kadar nasıl ve hangi ölçütlere göre somutlaştırılması gerektiğini değerlendirmek ve bu unsurun en somut haline geldiği noktada yargı yerlerince nasıl denetlendiğini irdelemektir.