Teşhir mi Temsil mi?: Epik Tiyatroda Kadın Bedeninin Pornografik Göstergesi Olarak Asiye

İngilizce (OpenAlex)

Bu çalışma, Vasıf Öngören’in Asiye Nasıl Kurtulur adlı epik tiyatro metni ile Atıf Yılmaz’ın aynı adlı film uyarlamasını feminist görsel kültür kuramları ve epik tiyatro estetiği çerçevesinde karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Metin ve uyarlama, kadın bedeninin temsilinde epik tiyatronun yabancılaştırma ilkesi ile görsel teşhirin erotik boyutu arasında kurulan gerilimli bir yapı temelinde inşa edilmektedir. Asiye karakterinin trajik öyküsü ataerkil şiddet, sınıfsal tahakküm ve cinsiyetlendirilmiş mekânlar üzerinden ele alınırken temsilin biçimsel ve ideolojik sınırları feminist kuramsal yaklaşımlarla tartışılmaktadır. Çözümleme, öncelikle Judith Butler’ın toplumsal cinsiyetin performatifliği kuramı aracılığıyla Asiye’nin sahnede ve perdede tekrar eden kadınlık kimliklerini değerlendirmektedir. Ardından Laura Mulvey’nin erkek bakışı kavramı doğrultusunda anlatıdaki müdahil erkek anlatıcının kadın bedeninin görsel ve anlatısal kontrolünü nasıl kurduğu irdelenmektedir. Linda Williams’ın pornografik sinema teorisinden hareketle teşhir ve performans ayrımı bağlamında Asiye’nin travmatik bedeninin hem politik bir tanıklık hem de potansiyel bir voyerist haz nesnesi olarak sahnelenişi analiz edilmektedir. Elin Diamond’ın epik tiyatronun toplumsal cinsiyet ideolojilerini görünür kılma potansiyeline ilişkin saptamaları çerçevesinde temsilin eleştirel olanakları ile teşhirin estetik riskleri karşılaştırmalı şekilde tartışılmaktadır. Son olarak Bertolt Brecht’in yabancılaştırma estetiği ile feminist tiyatronun sahneleme stratejileri birleştirilerek kadın bedeninin özneleşme imkânları ve seyircinin etik-politik konumlanışı incelenmektedir. Bu bağlamda çalışma tiyatro metninde ve sinema uyarlamasında kadın bedeninin temsili ile seyir pratiği arasında kurulan çelişkili yapıyı analiz etmekte; temsil ile teşhir, tanıklık ile voyerizm, politik eleştiri ile erotik görsellik arasındaki sınırları sorunsallaştırarak seyircinin konumunu eleştirel biçimde yeniden düşünmeye davet etmektedir.