Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne göre hazırlanan ders kitaplarındaki değerlerin gelişimsel dönemler açısından incelenmesi

Türkçe

Değerler bireyin davranışlarını etkileyen, geliştiren ve yönlendiren olgulardır. Maarif Modeli, değerler eğitimini ön plana alan bir anlayışa sahiptir. Mevcut araştırmada, Maarif Modeli’nde oluşturulan ders kitaplarındaki değerlerin öğrencilerin gelişim dönemleri açısından incelenmesi amaçlanmıştır. İlkokul düzeyinde Hayat Bilgisi ve Türkçe, ortaokul düzeyinde Sosyal Bilgiler ve Türkçe, lise düzeyinde ise Tarih ve Türk Dili ve Edebiyatı ders kitapları araştırmaya dâhil edilmiştir. Bu bağlamda toplam 12 ders kitabı betimsel analize tabii tutulmuştur. Analiz sonucunda dört kategoriye (ortak değerler, huzurlu insan, huzurlu aile ve toplum, yaşanabilir çevre) ulaşılmıştır. Bu kategorilere ilişkin temalar ise şu şekilde sıralanmıştır: Saygı, adalet ve sorumluluk değerleri (ortak değerler), sevgi, dostluk, vatanseverlik, yardımseverlik, dürüstlük, aile bütünlüğü ve özgürlük (huzurlu aile ve toplum), sabır, tasarruf, çalışkanlık, mütevazılık, mahremiyet,sağlıklı yaşam (huzurlu insan) ve duyarlılık, merhamet, estetik ve temizlik (yaşanabilir çevre). Araştırmanın sonuçlarına göre her gelişim dönemi için ortak değerler saygı, adalet ve sorumluluk olarak çıkmıştır. İlkokul döneminde en sık rastlanan değerler temizlik, vatanseverlik, aile bütünlüğü şeklinde sıralanırken en az rastlanan değerlerin sabır, tasarruf ve dürüstlük olduğu tespit edilmiştir. Ortaokul döneminde en fazla yer alan değerler ise yardımseverlik, sağlıklı yaşam, vatanseverlik olarak saptanmıştır. Bu dönemde sabır, dürüstlük ve mütevazılık değerlerine ise daha az yer verilmiştir. Son olarak, lise döneminde vatanseverlik, estetik, sevgi değerlerine çok sık yer verilirken, dürüstlük, merhamet ve mahremiyet değerleri az sayıda bulunmuştur. Genel olarak değerlerin çocukluk, ön ergenlik ve ergenlik dönemleri açısından uygun ve yeterli şekilde hazırlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla beraber gelişim dönemleri için yetersiz olduğu düşünülen bazı değerlerin ders kitaplarında daha fazla yer alması için ilgililere önerilerde bulunulmuştur.