Doğa tabanlı çözümler: Kahramanmaraş örneğinde dirençli kır-kent bütünü üzerine bir değerlendirme

İngilizce (OpenAlex)

Bu çalışma, Kahramanmaraş İli Onikişubat ve Dulkadiroğlu merkez ilçeleri örneğinde kır-kent bütünlüğünü değerlendirmeyi ve doğa tabanlı çözümlerin bu bütünlüğün güçlendirilmesindeki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Günümüzde iklim değişikliği, kentlerin kırsal alanlara yayılması, afetler, gıda güvencesi sorunları ve ekolojik bozulmalar, kır ve kent arasındaki karşılıklı bağımlılık ilişkisini daha görünür hâle getirmiştir. Bu bağlamda çalışma, kır ve kenti birbirinden bağımsız mekânsal birimler olarak değil; ekolojik, ekonomik ve sosyal ilişkiler üzerinden bütüncül bir sistem olarak ele almaktadır. Araştırma üç aşamalı bir yöntem çerçevesinde yürütülmüştür. İlk aşamada kır-kent bütünlüğü, dirençlilik ve doğa tabanlı çözümler kavramsal açıdan incelenmiştir. İkinci aşamada, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Avrupa Birliği DEGURBA metodolojisine dayanan 2025 yılı kır-kent sınıflaması verileri kullanılarak çalışma alanının mekânsal analizi gerçekleştirilmiştir. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında yürütülen analizlerde yoğun kent, orta yoğun kent ve kırsal alanların dağılımı değerlendirilmiştir. Üçüncü aşamada ise bulgular doğrultusunda kır-kent bütünlüğünü güçlendirmeye yönelik doğa tabanlı çözüm önerileri geliştirilmiştir. Sonuç olarak, araştırma alanının büyük bölümünün kırsal karakter taşımasına rağmen, nüfus ve ekonomik faaliyetlerin yoğun kent alanlarında toplandığı tespit edilmiştir. Orta yoğun kent alanlarının ise kır ve kent arasında geçiş zonları oluşturarak mekânsal süreklilik açısından kritik rol üstlendiği belirlenmiştir. Özellikle 6360 sayılı Büyükşehir Yasası sonrasında kırsal mahallelerin artan yapılaşma baskısı altında kaldığı; tarım alanlarının parçalandığı, yer yer amaç dışı kullanıma açıldığı ve ekolojik sürekliliğin zayıfladığı tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında doğa tabanlı çözümlerin; ekolojik bağlantılılığın korunması, su yönetiminin iyileştirilmesi, tarımsal üretim peyzajlarının desteklenmesi ve böylece toplumsal dayanıklılığın artırılması açısından önemli bir planlama aracı olduğu ortaya konmuştur. Buna bağlı olarak çalışma, sürdürülebilir ve dirençli kır-kent bütünü için doğa tabanlı çözümlerin ve çok ölçekli planlama yaklaşımlarının geliştirilmesi gerektiğini de vurgulamaktadır.