Göçün, Özlemin ve Sadakatin Simgesi Olarak Türkülerdeki Turna ve Dokumalardaki Turna Motifine Yönelik Bir İçerik Analizi

OpenAlex Türkçe

Türk kültüründe halk, iç dünyasını, beklentilerini ve acılarını hem sözlü edebiyatın temel taşlarından olan türküler aracılığıyla sese dönüştürmüş ve maddi kültürün önemli bir belgesi olan dokuma tezgâhlarında sembolik motiflere işlemiştir. Bu bağlamda, her iki sanat dalının da ortak ve en güçlü sembollerinden biri “turna” kuşudur. Turnalar; göçmen kuşlar olmaları, katar halinde uçmaları ve tek eşli yaşayarak eşlerinden biri öldüğünde diğerinin de ölümü seçtiği inancıyla Türk kültüründe sadakatin, hasretin ve Tanrı ile insan arasındaki haberciliğin en önemli simgesi olarak kabul edilmektedir. Bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi deseniyle kurgulanmış olup; türkü metinlerindeki haberci turna imgesi ile Anadolu kilim ve düz dokumalarında yer alan turna motifinin sembolik, kültürel ve anlamsal bütünlüğünü karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında öncelikle, türkülerde dert ortağı, hüznün habercisi ve gurbetteki aşığın sevdiğinden haber sorduğu bir tercüman rolü üstlenen turna metinleri içerik analizine tabi tutulmuştur. Eş zamanlı olarak, uçan turnaların gökyüzünde oluşturdukları V şeklindeki dizilişten ilham alınarak özellikle Toroslar, Antalya, Burdur ve Çanakkale (Ayvacık) yöresi dokumalarına yansıyan turna katarı (turnalı halı) motiflerinin biçimsel ve anlamsal şifreleri incelenmiştir. Sözlü iletişimdeki sesli turna ile maddi kültür öğesi olan dokumalardaki sessiz turna motifinin göstergebilimsel boyutta nasıl birbirini tamamladığı araştırılmıştır. Araştırmanın sonucunda, doğa ile iç içe yaşayan Anadolu insanının söze döktüğü özlem, göç ve sadakat duygularını, görsel bir hafıza olan kilimlere ve dokumalara nasıl aktardığı disiplinler arası bir yaklaşımla ortaya konulmuştur.