Kadın İstihdamında Yükseköğretimin Rolü: Türkiye’de Cinsiyet ve Eğitim Düzeyi Temelli Ampirik Bir Analiz (1990-2023)

Türkçe

Bu çalışma, 1990-2023 döneminde Türkiye’de yaşanan yükseköğretim genişlemesinin kadın istihdamı üzerindeki etkisini, cinsiyet ve yaş grupları (15-24 ve 25-34) ekseninde ampirik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. İnsan sermayesi teorisi ile işgücü piyasası segmentasyon teorisi ve ayrımcılık teorisi çerçevesinde, Uluslararası Emek Organizasyonu İstatistik Birimi (ILOSTAT) ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) veri tabanlarından elde edilen yıllık veriler, Covid-19 dışsal şokunu da kontrol ederek Vektör Otoregresif (VAR) modeli ve Granger nedensellik testi ile analiz edilmiştir. Bulgular, erkeklerde eğitim ve istihdam arasında güçlü ve karşılıklı bir nedensellik ilişkisi olduğunu, buna karşın kadınlarda hem meslek yüksekokulu hem de lisans düzeyinde, eğitim artışının istihdama anlamlı bir katkı sağlamadığını göstermektedir. Ayrıca, Covid-19 şokunun özellikle genç kadın istihdamını negatif yönde etkilemesi ve pandemi döneminde artan kadın Meslek Yüksekokulu (MYO) mezuniyetlerinin istihdama yansımaması, kadınların krizlere karşı kırılganlığını teyit etmektedir. Kadınlar için tespit edilen bu “kayıp halka”, insan sermayesi teorisinin kadın istihdamını açıklamada yetersiz kaldığını; aksine yapısal engellerin ve ayrımcılığın, kadınlar eğitimli olsalar dahi onları işgücü piyasasının dışına ittiğini kanıtlamaktadır. Çalışma, kadın istihdamı önündeki bariyerleri görünür kılarak literatüre özgün bir katkı sunmakta; bakım ekonomisinin kurumsallaşması ve pozitif ayrımcılık içeren istihdam teşviklerinin hayata geçirilmesi gerekliliğini vurgulayan kapsayıcı politika önerileri geliştirmektedir.