Hatay’ın Anavatana Katılış Sürecinde Ermenilerin Faaliyetleri

İngilizce (OpenAlex)

Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı’nda yenilmiş ve Mondros Mütarekesi ile savaştan çekilmiştir. Mütareke hükümleri gereği ordusunu terhis etmiş ve elindeki silahları İtilaf devletlerine teslim etmek zorunda kalmıştır. İtilaf devletleri de mütareke hükümlerinden hareketle memleketin dört bir yanını işgal etmişlerdir. Birinci Dünya Savaşı sırasında yapılan paylaşım antlaşmalarına binaen Fransa İskenderun Sancağını işgal etmiştir. Bölgede düşman işgaline karşı örgütlenmeler başlamıştır. İskenderun Sancağı 28 Ocak 1920 tarihinde ilan edilen Misak-ı Milli sınırları içine alınmıştır. Milli Mücadele’nin güney cephesinde alınan başarılardan sonra Fransa ile yapılan Ankara antlaşmasına göre bu bölge özel bir statü ile Suriye’ye bağlanmıştır. Bu statü Lozan Barış Antlaşması’nda da devam etmiş ve sorunun çözümü Lozan sonrasına bırakılmıştır. 1936 yılında Suriye Fransız mandasından kurtulup bağımsızlığını kazanınca Türkiye Hatay meselesini yeniden gündeme taşımış ve bu konuda yoğun diplomatik çalışmalar başlatmıştır. Cemiyet-i Akvama başvuran Türkiye’nin girişimleri neticesinde 1937 yılında Hatay önce otonom bir yapıya dönüşmüş, 1938 yılında da Hatay Cumhuriyeti olarak bağımsız bir devlet olmuştur. 29 Haziran 1939 tarihinde Hatay Türkiye’ye bağlanmıştır. Bu sırada Suriye’de ve Hatay’da bulunan Ermeniler de sürece dâhil olmuş, yaşanan gelişmeler karşısında kendi cemaatlerinin geleceğini ve çıkarlarını düşünen çeşitli politikalar geliştirmişlerdir. Bu çalışmada arşiv belgeleri ve diğer kaynaklar ışığında Hatay’ın Anavatan’a katılış sürecinde Ermenilerin sergiledikleri tutum incelenmiştir.