GELENEKSEL TÜRK MUTFAK KÜLTÜRÜNDEKİ ALIŞKANLIK VE DAVRANIŞ ÖRÜNTÜLERİ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRMĖ

OpenAlex Türkçe

Bilindiği üzere, insanlar, geleneksel eksenlerdeki yaşamsal sahaları dâhilinde; mutfak kültürüne büyük bir önem yüklemişlerdir. Bu durumun akabinde, insanların, geleneksel mutfak kültürüne dönük bir çerçeve içerisinde; birtakım alışkanlıklar ve davranışlar kazandıklarını ifade etmekte yarar vardır. Malum alışkanlık ve davranış kalıpları aracılığıyla da zamanla yemek kültürüne dair yerel, ulusal ve evrensel özelliklerin ortaya çıkma sürecine girilmiştir. Bahse konu alışkanlık ve davranış örüntüleri; bilhassa toplumdan topluma değişiklik, farklılık ve çeşitlilik göstermiştir. Bu durumun bir devamı olarak, insanlar arasında cereyan eden mutfak alışkanlıkları ve davranışları; “sofra düzeni”, sofra adabı”, “yeme-içme usulü”, “ikram şekli” ve benzeri biçimlerde gelişmeler sergilemiştir. Geleneksel mutfak kültürü, esas itibarıyla; kültürlerin ve medeniyetlerin, kendilerine özgü birer çizgi kapsamında ortaya koydukları alışkanlıkların ve davranışların yansımalarını içermektedir. Söz konusu minvalde, Türkler de dünya kültür ve medeniyet tarihine yönelik geleneksel mutfak alışkanlıklarına ve davranışlarına başlıca katkılar sunmuşlardır. İlgili durum, müstakil bir geleneksel Türk mutfak kültürünün yaratılma ve yaşatılma seyrini öne çıkarmıştır. Zira Türk mutfağındaki alışkanlık ve davranış örüntülerinin, belli bir hiyerarşiye dayandırılmak suretiyle icra edilmesi, bahse konu durumu özetlemektedir. Bu bağlamda, geleneksel Türk mutfağına paralel olarak vuku bulan bir kısım alışkanlıklar ve davranışlar, zaman içinde Türk toplumuna has karakteristik niteliklere bürünüp; gelenek haline gelen bir yeme-içme silsilesine vesile olmuştur. Bahsedilen gelenek unsurları, ekseriyetle Türk sofra adabının önemli parçaları arasında yer almışlardır. Bu parçalar, belli bir bütünlük arz etmek kaydıyla, Türklerin yeme-içme kültürlerindeki temel kodları meydana getirmişlerdir. Malum ifadelerin ışığında, bu çalışma bünyesinde, geleneksel Türk mutfağına zamanla dâhil edilen temel kültürel kodları teşekkül ettiren belli başlı alışkanlık ve davranış faktörlerine yer ayrılarak; bu faktörler üzerine genel bir değerlendirmede bulunulacaktır. Dolayısıyla da Türk halk mutfağının genelleşen ve gelenekselleşen yönleri ön plana çıkarılmaya çalışılacaktır.