Arap Edebiyatında Salgın İzleri ve Nikola et-Türkün Salgına Dair Urcûzesi

Türkçe

Salgın hastalıklar, insanlığın her dönem karşılaştığı temel felaketlerden biridir. Edebiyat konularını hayatın içinden alan bir disiplin olarak tarif edildiğinde salgınların da onun konularından biri olması gayet doğaldır. Salgın tarihine bakıldığında karşımıza üç kitlesel pandemi çıkar. Birincisi Justinyen salgını, ikincisi kara ölüm (749/1347) sonuncusu ise, 1894 yılından Hong Kong’dan yayılan salgındır. Bu üç kitlesel salgının dışında daha az hasarlı ve lokal salgınlara da tarihte tanıklık edilmiştir. Arap Edebiyatına bakıldığında gerek üç büyük salgın gerekse daha küçük çaplı salgınların yaşandığı dönemin edip ve şairleri içerisinde yaşadıkları toplumun acılarına duyarsız kalmadıkları görülmüştür. Birinci salgın dönemi Arap edebiyatının Cahiliye Dönemine denk gelmiştir. Bu dönem nesrin gelişmediği şiirin ise edebi yönüyle üst düzey olduğu bir dönemdir. Bu döneme dair salgınla ilgili şiirlere muhadram şairlerden Hassân b. Sâbit ve Ebû Züeyb el-Hüzelî’de rastlamaktayız. Kara ölüm olarak isimlendirilen ikinci büyük salgın döneminde ise ilgili şiirler, Lübnan, Suriye, Irak dışında Endülüs’te de karşımıza çıkar. Son salgın dönemi ise basın yayın teknolojisinin de gelişmesiyle çok sayıda yazın ürününün verildiği 20. Yüzyıla denk gelmesi nedeniyle ilgili manzum ve mensur örneklerin çokça görüldüğü bir dönemdir. Makalenin hacmini aşacağı için 20. yüzyıl salgın içerikli örneklere girmedik. Bununla beraber 19. Yüzyıl ediplerinden Nikola et-Türk’ün urcûzesini detaylı olarak ele aldık.