Codex Cumanicus'taki “Tovulga” Sözcüğünün Maddî Kültür Tarihi Bağlamında Değerlendirilmesi

Türkçe

Türk askerî kültür tarihi araştırmaları, Türk tarih araştırmaları kapsamında gelişmekte olan bir alt alan hüviyetindedir. Bu kapsamda son yıllarda yapılan arkeolojik çalışmalar ve tarihî metinlere yönelik araştırmalar, askerî kültür tarihi araştırmalarına önemli katkılar sunmaktadır. Ancak yazılı kaynaklara odaklı çalışan araştırmacıların geçmişe ait askerî terimleri ayrıntılı olarak tanımlamakta zorlandıkları, ilgili unsurun özelliklerini vermeden genel açıklama ve karşılıklarla yetindikleri görülmektedir. Kuşkusuz bu durum, yazılı kaynaklarda ilgili terimlere ilişkin çizimlerin yer almamasının doğal bir sonucudur. Çalışmamız bu sorunun çözümü için arkeolojik buluntuların kullanılmasını önermekte ve bu bağlamda Codex Cumanicus’da yer alan “tovulga” sözcüğünün ayrıntılı bir tanımının yapılması amacını taşımaktadır. Zira Codex Cumanicus, çok dilli bir eser hüviyeti taşımasının yanında askerî yetkinlikleriyle tanınan Kuman-Kıpçak topluluklarının 14. yüzyıldaki maddî ve manevî kültürüne dair söz varlığının derlendiği oldukça önemli bir kaynaktır. Eserde, Kuman-Kıpçakların günlük hayatına dair çeşitli unsurların dışında askerî teçhizat, inanç dünyası, bitki ve hayvan adları gibi çeşitli alanlarda terimlere rastlanmaktadır. Ancak döneme dair pek çok kaynakta olduğu gibi Codex Cumanicus’ta da bahsi geçen maddî kültür unsurlarına dair herhangi bir çizim yahut ayrıntılı tasvir bulunmamaktadır. Makalemiz bu bağlamda Codex Cumanicus’un yazıldığı döneme tarihlenen ve Kuman-Kıpçaklarla ilişkilendirilen Çungul Kurganı, Tagança Kurganı ve Tabarovka’daki 5 numaralı kurgandan elde edilen miğferleri değerlendirerek Kuman-Kıpçak tovulgasının (miğferinin) fizikî özelliklerini, karakteristik unsurlarını ve tasarımsal farklılıklarını açıklamayı hedeflemektedir.