Smyrna Metropolitliğinde Tartışmalı Bir Merkez: Arkhangelos Piskoposluğu Üzerine Yeni Bulgular

Türkçe

Arkhangelos piskoposluğu Smyrna’nın 9. yüzyılda metropolitlik unvanı almasıyla birlikte idaresine geçen yeni piskoposluk merkezlerinden biridir. Tarihi kaynaklarda adından çok az söz edilen Arkhangelos Piskoposluğu, ilk kez 10. yüzyıldaki bir piskoposluk listesinde görülmektedir. Bunun yanı sıra piskoposluğun adına, Smyrna Metropolitliği’nin altında sıralanan kent listeleri arasında rastlanmaktadır. Araştırmacılar, Arkhangelos Piskoposluğu’nun lokasyonuna yönelik çeşitli hipotezler ileri sürmüş, merkezin eski bir pagan kentinden dönüşmüş olabileceği gibi ihtimaller üzerinde durmuşlardır. Piskoposluğun konumuna ilişkin en belirgin ifadeler ise sadece tarihçi Doukas tarafından 15. yüzyılda kaleme alınan Historia Byzantina adlı eserdedir. Arkhangelos Piskoposluğu’na dair belirsizlikler yüz yılı aşkın süre boyunca araştırmacıları meşgul etmiştir. Smyrna Metropolitliği’nin Asia Eyaleti’nin daha çok kuzey kesiminde yayılım göstermesi nedeniyle Arkhangelos’un konumuna ilişkin en önemli ipuçları Hermos (Gediz) Nehri ve çevresindeki izler olmuştur. Doukas’ın ifadeleri ışığında ise Mainamenou (Menemen) Ovası’nda Arkhangelos adında bir tahkimatın varlığına işaret edilmesi, kentin bölgedeki stratejik merkezlerden biri olduğunu açıkça göstermektedir. Bu bağlamda Arkhangelos Piskoposluğunun Mainomenos (Menemen) Ovası’nda, stratejik yol ve geçitler gözetilerek Orta Bizans Dönemi sınırlarında aranması gerekmektedir. Bu çalışma kapsamında Arkhangelos Piskoposluğu’ndan söz eden dinî tarihî metinler ve arkeolojik bulgular eşliğinde, piskoposluk merkezinin lokalizasyonuna ve mimari yapısına yönelik veriler değerlendirilerek yeni öneriler sunulmuştur.