ANAYASACILIK-DEMOKRASİ GERİLİMİNİN POLANYİ’NİN PİYASA-TOPLUM İKİLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN OKUNMASI

OpenAlex Türkçe

Anayasacılık ile demokrasi arasında bir çelişki, bir gerilim olduğu, bu iki terimin “oksimoron” olduğu anayasa hukuku literatüründe, anayasacılık teriminin önem kazanmaya başladığı İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana varsayılmaktadır. Bu çerçevede anayasacılığın demokrasi üzerinde bir tahdit olarak algılanması ise gelenekseldir. Bu çalışmanın amacı, söz konusu gerilimin anayasacılığın on dokuzuncu yüzyıldan bu yana geçirdiği dönüşümde saklı olduğunu göstermek ve bu iki terimin oksimoron niteliklerinin analizini yapmaktır. Çalışmanın temel tezi, modern anayasacılığın, özellikle on dokuzuncu yüzyıldan itibaren piyasa sisteminin tesisi ve sürdürülmesinde merkezi bir rol üstlendiğidir. Karl Polanyi’ye göre modern piyasa, kendiliğinden oluşmamış, aksine devlet müdahalesiyle hukuki ve kurumsal olarak inşa edilmiştir. Bu müdahale, emek, toprak ve paranın metalaştırılmasını ve bu üç temel unsurun piyasaya dahil edilmesini sağlamıştır. Polanyi, bu süreci “ikili devinim” olarak tanımlar: Piyasa sistemi toplumu dönüştürürken, toplum da bu yıkıma karşı kendini korumaya çalışır. Bu bağlamda, anayasacılık da dönüşmüştür. On dokuzuncu yüzyılda mülkiyet haklarını mutlak monarklara karşı koruyan anayasacılık, giderek sanayi burjuvazisinin çıkarlarını güvence altına alan bir araç haline gelmiştir. Toplumsal eşitlik talepleriyle anayasal sınırlandırmalar arasında gerilim oluşmuş, demokrasi ile anayasacılık çelişen yönlere savrulmuştur.