RİZE İLİ DEREPAZARI İLÇESİ ÇUKURLU KÖYÜ GELENEKSEL MUTFAĞINDA KULLANILAN BAKIR KAPLARIN KÜLTÜREL DEĞERİ

Türkçe

Anadolu mutfak kültüründe en erken mutfak kaplarının örneklerini ahşap, pişmiş toprak ve metalden yapılmış ürünler oluşturmakta ve bunlar içinde bakır kaplar önemli bir yer tutmaktadır. Anadolu insanının yeme içme kültürü, mutfağında kullandığı araç gereçlerle sunum yaptığı kapların işlevselliğini ve malzemesini de etkilemiştir. Bu etkileşimle birlikte, bakırcı ustasının da kendi el becerisini ürünlere aktarıp bunların birer sanata dönüşmesine vesile olmuşlardır. Madeni kapların önemi, geçmişten günümüze kadar hala kullanımı devam eden çok sayıda bakır mutfak eşyasından anlaşılmaktadır. Bakır mutfak eşyaları Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde üretim tekniği, ürünün şekli ve süslemesi bakımından birtakım farklılıklar içermesine rağmen işlevsellik açısından benzerlik göstermektedir. Bu çalışmanın konusunu geleneksel Rize mutfağında kullanılan bakır kaplar ve kültürel değerleri oluşturmaktadır. Rize mutfak kültüründeki bakır kapların kullanım amaçları, yapım teknikleri, süslemeleri ve bakır işlemeciliğinde kullanılan aletler ele alınmıştır. Rize geçmişte bakır işleme sanatının yapıldığı önemli merkezlerden biridir. Ancak günümüzde bakır eşyaların geçmişe nazaran daha az kullanılmasından dolayı bakırcılık kaybolmaya yüz tutmuş meslekler arasına girmiştir. Günümüzde yapılan bakır dövmeciliği ve işlemeciliği daha çok turistik amaçla yapılmaktadır. Bu eşyalar hem şekil hem de teknik bakımından diğer bölgelerdeki ürünlere göre farklılık göstermektedir. Rize’de gerçekleştirilen araştırmalar, mutfak eşyası olarak kullanılan kazan, güğüm (kukma), servislik, tencere (çarpana), kuşhana, yayık (duvrani), hamur teknesi, tepsi, bakraç, kuti, boğumlu maşrapa, maşrapa, sefer tası, çaydanlık, tava, pekmez tavası, sini ve dipli tas ya da ayaklı tas gibi bakır kapların kullanımının şehrin bazı yerlerinde hala devam ettiğini ortaya koymaktadır. Rize’nin Derepazarı ilçesi Çukurlu köyünde günümüzde de devam eden geleneksel mutfak kültürü, yemek pişirme alanının (ateşlik) evin dışında olması, çeşitli işlevselliklerle kullanılan bakır kapların varlığı, geçmişten bugüne gelen ve yaşanmış olan çeşitli hikayeler burada zengin bir kültürün göstergesi olarak varlığını sürdürmektedir. Rize’nin Derepazarı ilçesi Çukurlu köyünde gerçekleştirilen araştırmalar sırasında tespit edilen bakır kaplar belgelenmiş, fotoğraflarda yer alan ürünler incelenmiş ve yöre insanının verdiği bilgiler değerlendirilerek literatürle desteklenmiştir. Ayrıca bu kapların kültürel bir nesne olduğuna dair vurgu yapılmıştır.