Türkmen Halk Kültüründe ve Edebiyatında Balık

İngilizce (OpenAlex)

Turk dilinde balik sozcugu Orhun yazitlarindan gunumuze taniklanan bir sozcuktur, ancak en eski metinlerdeki bu sozcuk hep “sehir” anlaminda kullanilmistir. Turk dilinin tarihi seyri icinde Karahanli, Cagatay, Harezm, Memluk Kipcak Turkcesi donemlerine ait eserlerde ise balik “suda yasayan, solungacla nefes alan canli” anlaminda kullanilir hale gelmistir. Turkmen Turkcesi dâhil olmak uzere Turk lehcelerinin genelinde de sozcuk balik biciminde karsimiza cikar. Turkiye’nin aksine Turkmenistan, denizlerle cevrili olmamakla birlikte literaturde “deniz” olarak anilan Hazar’a kiyisi olan bir ulkedir. Dortte biri Karakum coluyle kapli Turkmenistan’da sinirli olan su kaynaklarina karsin, bunlardan sonuna kadar faydalanilmaktadir. Hatta Turkmen Turkcesinin balik ve balikcilikla ilgili soz varligi Memeddurdi Sarihanov tarafindan derlenmis ve Balikcilik Leksikasi adiyla yayimlanmis (Asgabat 1993); balik, Turkmen halk kulturunde ve edebiyatindaki yerini almistir. Okuyucu bu calismada, Turkmen Turkcesindeki balik adlarinin, baligin uzuvlarina verilen adlarin, baligi tutmak icin kullanilan aletlere verilen adlarin ve balikla ilgili Turkmen atasozlerinin, bilmecelerinin, halk inanislarinin ve rivayetlerinin yanisira gunumuz Turkmenistan’inda balikcilikla ilgili gelismeleri de bulacaktir.