Konya Konutlarında (1920-1980) Mekânsal Mahremiyetin Sosyal Paradigmalar Bağlamında İncelenmesi

Türkçe

Mimarlık alanında önemli bir yere sahip olan çevresel mahremiyet mekanizmasının temeli, insanların mahremiyetlerini korumak adına çevrelerini nasıl düzenledikleri ve bu düzene göre nasıl bir davranış sergilediklerini konu edinmektedir. Kişinin mahremiyeti en çok aradığı yapılardan birisi olan konutlarda, mekânsal mahremiyetin sorgulanması çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu çerçevede Konya’da modernleşme sonucu politik, ekonomik, kültürel ve teknolojik değişimleri kapsayan sosyal paradigmalara bağlı olarak, mahremiyetin varlığı geleneksel konutlar ve apartmanlar üzerinden araştırılmıştır. Yazılı kaynaklardan sosyal paradigmalara dair bilgiler elde edilmiş ve konutlarda mekânsal mahremiyetin değişimi plan düzleminde kamusal, yarı kamusal/özel, özel alan ve konut-kamusal alan ilişkisi, boşluk/şeffaflık, görünürlük başlıklarında teknik çizim ve görsellerle desteklenerek incelenmiştir. Politik, ekonomik, kültürel ve teknolojik parametrelerdeki her bir değişimin yaşamı değiştirdiği, geleneksel yaşam kültüründen gelen ve dışarıya karşı net çizgilerle çizilmiş olan mekân sınırının, modern süreçle birlikte daraldığı, kontrol edilebilir alanın azaldığı belirlenmiştir. Konut modernizm ile bir yandan dışa açılmış, diğerine yaklaşmış ancak kültürle de ilgili olarak görsel mahremiyete ilişkin sınırlarını oluşturmuştur. Apartmanlarda konutun neye açıldığı, hangi mesafede neyi gördüğü ve ne kadar görüldüğü mahremiyet mekanizmalarının konutun dışa açılan yüzeylerinde okumamızı sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.