Çumra Kent Kimliğinde Bağdat Demiryolu ve Konya Sulama Projesi Ara Kesitinde Tarihi İstasyon ve Yönetim Binası

Türkçe

Kent kimliği geçmişten geleceğe kente özgü nitelikler taşıyan anlam yüklü imgeler bütünüdür. Kentin tarihsel kimliği için anıtsal özelliğe sahip demiryolu mimarisi; istasyon yapısı, lojman, yönetim binası, su deposu, ambar gibi binalardan oluşan bir komplekstir. Fakat kent kimliğinin önemli parçaları arasında yer alan istasyon binaları araştırma alanı olarak literatürde yoğun bir şekilde ele alınmasına rağmen, istasyon yapılarına destek amaçlı inşa edilen lojmanlar, su depoları, yönetim binaları gibi eserlerin göz ardı edilmesi kent kimliğinin bütünselliğini olumsuz etkilemektedir. Özgün ve tarihi öneme sahip bu yapıların yeterli düzeyde araştırılıp belgelendirilmemesi ya da tescillenme sonrası koruma esaslarına uygun olmayan müdahaleler ile tahrip olma hatta yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu yüzden kent kimliğinin ayrılmaz parçası olan istasyon yapılarına destek amaçlı yapılan yapıların araştırılması, çalışma problemi olarak belirlenmiştir. Çalışmada Konya ili, Çumra ilçesinde yer alan, 1907-1914 yılları arasında Bağdat Demiryolu ve Konya Sulama Tesisi inşaatı sürecinde Almanlar tarafından yapılan, günümüzde Devlet Su İşleri (DSİ) Çumra Bölge Müdürlüğü tarafından misafirhane olarak hizmet eden yönetim binasının mekânsal ve cephesel durumunun tespit edilmesi çalışma konusu olarak ele alınmıştır. Yönetim binası, Çumra kentinin oluşum sürecinde istasyon binası ile birlikte inşa edilen ilk yapı özelliği taşıması, kent kimlik oluşumundaki etkisi ve günümüzde bilinirliğinin arttırılması amacıyla araştırma alanı olarak seçilmiştir. Çalışmada literatür taraması, saha çalışması ve mevcut durum analizi yöntemleri kullanılmıştır. Birkaç bilimsel kaynak ve ilgili kişi ve kurumlardan elde edilen sınırlı veriler saha çalışmasındaki yerinde gözlem, görüşme ve tespit çalışmaları ile harmanlanmıştır. Karşılaştırma ve değerlendirmeye dayalı bir durum analizi sonucunda yapıldığı dönemin ekonomik, politik ve kültürel özelliğini mimari üslubuyla yansıtan yapının özgün haliyle korunması kentsel kimliğin korunması anlamına gelmektedir. Yapı tescillenmesine rağmen özgünlüğünü kaybettirebilecek müdahaleler ile karşı karşıya olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle mimari karakteri ile kentin simgesi ve anıtsal özelliği göstermesi açısından bu tür yapıların daha fazla bilimsel çalışmalarla kayıt altına alınması, Anadolu’da yer alan diğer demiryolu mimarisi yapıları için de kent kimliğinin devamlılığı açısından gereklidir.