Osmanlı Hamam Mimarisine Ait Bir Örnek: Kazlıçeşme Hamamı

OpenAlex Türkçe

Bu çalışmanın amacı, İstanbul’un Zeytinburnu ilçesi Kazlıçeşme semtinde yer alan, literatürde yeterince incelenmemiş ve günümüzde harap durumda olan Kazlıçeşme Hamamı’nın mimari özelliklerini, plan kurgusunu ve sosyo-ekonomik bağlamını bilimsel veriler ışığında ortaya koymaktır. Ayrıca çalışma, Kazlıçeşme Hamamı’nı hem mimari özellikleri hem de çevresindeki üretim alanları ile olan ilişkisi bağlamında kentsel arkeoloji perspektifiyle değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın yöntemi kapsamında; İstanbul Arkeoloji Müzeleri tarafından 2010 yılında gerçekleştirilen arkeolojik kurtarma kazısı verileri, rölöve çizimleri ve yerinde yapılan mimari tespitler; Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, 18. yüzyıl hamam defterleri ve arşiv belgeleriyle disiplinlerarası bir yaklaşımla sentezlenmiştir. Ayrıca yapı, tipolojik açıdan İstanbul’daki benzer hamam örnekleriyle karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda ulaşılan bulgular, inşa kitabesi bulunmayan yapının mimari üslup özellikleri ve erken tarihli arşiv kayıtları (II. Bayezid Vakfı) üzerinden kökeninin 15. yüzyıl sonuna kadar uzanabileceğine işaret etmektedir. Yapının, özellikle “Hassa Debbağlar” için tahsis edilmiş bir “Salhane/Zenek Hamamı” olarak işlev gördüğü ve 17. yüzyıl sonunda Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Vakfı mülkiyetine geçtiği anlaşılmaktadır. Arkeolojik veriler, hamamın “ortası kubbeli, enine sıcaklıklı ve çifte halvetli” bir plan şemasına sahip olduğunu ve Osmanlı kentsel dokusunda üretim bölgeleri (debbağhaneler) ile sosyal altyapı arasındaki simbiyotik ilişkiyi yansıtan işlevsel bir örnek teşkil ettiğini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, yapının yüzyıllar içindeki kullanım değişimini (hamam-atölye-çay ocağı) belgeleyerek, Kazlıçeşme’nin endüstriyel mirası içindeki özgün yerini saptamayı hedeflemektedir.